به ریاض اللغات خوش آمدید

فرهنگ عربی بفارسی رياض اللغات تاليف مرحوم دکتر رياض قديمی را به جرأت ميتوان کاملترين و مفصّل ترين لغت نامه عربی بفارسی دانست که تا کنون به رشته تحرير در آمده است. ده جلد طبع شده ( از رديف الف تا ميم ) جمعا دوازده هزار صفحه و حدو دويست و پنجاه هزار مدخل اصلی باضافۀ مدخل های ( ن، و، ه ، ی ) در دست تأليف است. مؤلف اين فرهنگ بسيار جامع سعی نموده لغت های بکار برده شده در زبان عربی را با مراجعه به حدود يکصد لغت نامه و مراجع عربی به فارسی، عربی به عربی، و عربی به انگليسی جمع آوری و تأليف نمايد.

اين فرهنگ لغات دارای خصوصيات و مزايائی است که در بسياری از لغت نامه های موجود يافت نميشود. ذيلاً به برخی از مزايای منحصر بفرد اين فرهنگ مفصّل اشاره ميشود:

فارسی زبانان اغلب برای يافتن معنی لغت های عربی در لغت نامه ها دچار اشکال ميشوند زيرا اکثر لغت نامه های عربی به فارسی يا عربی به انگليسی يا عربی به عربی (مثل فرهنگ نوين، فرهنگ جامع، المنجد، مدّ القاموس، هانس و غيره) معنی لغت ها را در ذيل ريشه آن نوشته اند. برای مثال اگر خواننده بخواهد معنی لغت مسحاة را بيابد ابايد بداند که ريشه اين لغت سحو است تا بتواند معنی آن را در رديف ( س ح و ) جستجو نمايد. لغت نامه های عربی به فارسی هم که لغت ها را در رديف الفبائی آنها نوشته اند معمولاً فقط لغت هائی را آورده اند که در زبان فارسی بکار ميرود و خواننده ای که متون عربی را مطالعه ميکند معنی بسياری از لغت ها را نميتواند در آنها بيابد.

معمولا فرهنگ های عربی بفارسی از لغت نامه های معدودی استفاده نموده اند و برخی تنها به ترجمه يک لغت نامه عربی به عربی يا عربی به انگليسی اکتفاء نموده اند، مانند ترجمه های فارسی المنجد ، لاروس ، منجد الابجدی و قاموس العصری، لذا در آنها فقط به بيان لغات و معنی های ذکر شده در اين لغت نامه ها اکتفاء شده و هيچکدام وسعت لغات و معانی رياض اللغات را ندارند.

بر خلاف روش معمول در لغت نامه ها در فرهنگ رياض اللغات جمع های لغت ها علاوه بر اينکه در رديف مفرد آنها ذکر شده در رديف الفبائی جمع نيز آمده است. مثال اگر خواننده بخواهد معنی لغت اَصقاع را پيدا کند لازم نيست بداند که مفرد آن صُقع و مستقيماً در ذیل اَصقاع معنی را مييابد .

در فرهنگ رياض اللغات معمولاً در مقابل هر لغت ريشه عربی آن ذکر گرديده تا اگر خواننده بخواهد مشتق ها و معنی های آنها را در لغت نامه های ديگر جستجو نمايد بسهولت از ريشه ذکر شده استفاده نمايد. بعلاوه درمقابل مصدرهای مجرّد حرکات فعل ماضی و مضارع آنها نيز ذکر شده تا اگر خواننده مايل به اِعراب گذاری متون باشد بتواند از آن استفاده نمايد . ضمناً حذف "ال" از اوّل اسمهای عربی در اين فرهنگ جستجوی لغات را برای خواننده فارسی زبان آسان تر ميکند .

در فرهنگ رياض اللغات بسياری از حروف و اصطالحات دستور زبان عربی يا صرف و نحوی به ساده ترين وجه و بطور مفصّل در ذيل الفبائی آن توضيح داد ه شده . برای مثال برای اينکه خواننده ای معانی و مورد استفاده های لغت عَلیٰ را در کتاب های صرف و نحو زبان عربی بيابد بايد ا وّل بداند که عَلیٰ حرف جرّ است تا بتواند مورد استعمال های آن را در بخش مربوط به حروف جرّ پيدا کند. در فرهنگ رياض اللغات ۱۲ مورد از کار برد های اين لغت به ساده ترين وجه و با ذکر مثال در حدود دو صفحه در رديف الفبائی آن ذيل عَلیٰ توضيح داده شده. توضيح های صرف و نحوی رياض اللغات جمعاً کتابی را در مورد دستور زبان و بخصوص صرف عربی تشکيل ميدهد که بر خلاف شيوه اکثر علمای صرف و نحو با زبانی بسيار ساده و ذکر مثال هائی آموزنده بيان گرديده است .

علاوه بر ذکر مثال های بسياری از قرآن مجيد و اصطالح های معمول در آثار و نوشته های دينی، بسياری از لغت های امروزی زبان عربی و اصطالحات علمی ، پزشکی و فنّی که هم اکنون در کشورهای عربی رايج است نيز در رياض اللغات درج گرديده و اکثراً معادل لاتين يا انگليسی آنها نيز ذکر شده تا خواننده بتواند توضيحات بيشتری راجع به آنها را در در کتاب های علمی جستجو نمايد .

از محدوديّت های رياض اللغات در مقايسه با برخی از لغت نامه های جديد آنستکه تصوير اسمها در آن درج نگرديده در حاليکه تصوير ميتواند فهم معنی بعضی از کلمه ها را آسانتر نمايد. اميد است در آينده تصويرهای لازم اضافه شود.

گرچه نويسنده اين فرهنگ بزرگ دکتر رياض قديمی در حين تاليف جلد نهم به عالم ملکوت صعود نمودند، در پيگيری خواسته ايشان دو تن از شاگردانشان دکتر بهنام رهبين و مهندس احسان اللّه همّت تاليف جلدهای باقيمانده را با سعی کامل در حفظ سبک و دقّت نويسنده اصلی ادامه ميدهند بطوريکه جلد دهم منتشر گرديد و اميد است با تاليف يکی دو جلد ديگر اين اقدام مهمّ خاتمه يابد .

لازم به تذکّر است که دکتر رياض قديمی در تمام مدت سی سالی که زحمت تاليف اين فرهنگ را تحمل نمودند هرگز قصد استفاده مالی از انتشار آنرا نداشتند. اين رويه در انتشار جلد های بعدی نيز ادامه داده ميشود .

فرهنگ رياض اللغات منبع با ارزشی برای استفاده خوانندگان نوشته های عربی و مترجمين ، نويسندگان و پژوهشگران زبان وادبيات فارسی و عربی است و ميتواند در کتابخانه ها و بخشهای زبان فارسی ، عربی ، شرق شناسی و اسلام شناسی دانشگاه ها و مراکز پژوهش زبان و فرهنگ خاور ميانه مورد استفاده قرار گيرد.